Kamila Kołłb-Sielecka
Dziennik Adwokata
Dziennik Adwokata
Porady, wsparcie, rozwój
Powołanie do spadku. Jak ustalić majątek i zobowiązania przed podjęciem decyzji?
Jednym z najczęstszych pytań, jakie słyszę od klientów po śmierci bliskiej osoby, jest: „Skąd mam wiedzieć, czy w spadku są długi?”. Trudno bowiem podjąć świadomą decyzję o przyjęciu lub odrzuceniu spadku bez wiedzy o tym, co faktycznie pozostawił zmarły.
Ile jest czasu na podjęcie decyzji?
Spadkobierca ma sześć miesięcy na złożenie oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku.
Termin ten co do zasady biegnie od momentu, w którym dana osoba dowiedziała się o swoim powołaniu do spadku, a nie od chwili uzyskania informacji o długach. Dlatego nie warto odkładać ustalania sytuacji majątkowej zmarłego na później.
Co należy ustalić w pierwszej kolejności?
Przede wszystkim warto odpowiedzieć na dwa podstawowe pytania:
1. jakie zobowiązania posiadał zmarły,
2. jaki majątek pozostawił.
Dopiero zestawienie aktywów i pasywów pozwala ocenić rzeczywistą sytuację spadkową.
Jak ustalić długi zmarłego przed podjęciem decyzji spadkowej?
W praktyce spadkobierca często nie dysponuje jeszcze dokumentem potwierdzającym prawa do spadku. To właśnie dlatego chce ustalić, czy w ogóle warto spadek przyjąć. W takiej sytuacji możliwości są ograniczone, ale nie oznacza to, że nie można zdobyć żadnych informacji.
W pierwszej kolejności warto przejrzeć dokumenty pozostawione przez zmarłego. Umowy kredytowe, korespondencja bankowa, decyzje administracyjne, wyciągi z rachunków często pozwalają ustalić ewentualne zadłużenia.
Warto również sprawdzić dane dostępne w Krajowym Rejestrze Zadłużonych. Jest to jawny rejestr prowadzony przez Ministra Sprawiedliwości, w którym publikowane są informacje m.in. o postępowaniach upadłościowych, restrukturyzacyjnych oraz niektórych postępowaniach egzekucyjnych. W publicznej wyszukiwarce można wyszukiwać osoby i podmioty między innymi po numerze PESEL lub NIP. Uzyskanie informacji z rejestru jest bezpłatne. Weryfikacja danych w KRZ nie daje pełnego obrazu sytuacji majątkowej zmarłego, ale może stanowić cenne źródło informacji o prowadzonych wobec niego postępowaniach i pomóc w ocenie ryzyka związanego z przyjęciem spadku.
Jeżeli znane są nam numery ksiąg wieczystych nieruchomości zmarłego warto przeanalizować ich treść. Pozwalają one ustalić nie tylko właściciela nieruchomości, ale również sprawdzić obciążenia, w szczególności hipoteki ustanowione na nieruchomości, wpisów o prowadzonych egzekucjach. Jeżeli numer księgi wieczystej jest nieznany to nie problem - można je ustalić na podstawie adresu nieruchomości.
W przypadku przedsiębiorców warto sprawdzić wpisy w CEIDG oraz KRS. Mogą one dostarczyć informacji o prowadzonej działalności gospodarczej, pełnionych funkcjach w spółkach czy uczestnictwie w podmiotach gospodarczych.
Jak ustalić majątek zmarłego?
Podobnie jak w przypadku ustalania zadłużenia, warto rozpocząć od analizy dokumentów pozostawionych przez zmarłego. Akty notarialne, decyzje podatkowe, dokumenty dotyczące nieruchomości, pojazdów czy rachunków bankowych często pozwalają zidentyfikować najważniejsze składniki majątku.
Jeżeli wiadomo, gdzie zmarły mieszkał lub jakie nieruchomości mogły należeć do jego majątku, pomocna może być analiza ksiąg wieczystych.
W przypadku osób prowadzących działalność gospodarczą warto również przeanalizować wpisy w CEIDG lub KRS, które mogą dostarczyć informacji o prowadzonym biznesie, udziałach w spółkach czy pełnionych funkcjach.
Nie należy również pomijać informacji uzyskanych od członków rodziny. Często to właśnie oni posiadają wiedzę o nieruchomościach, pojazdach, oszczędnościach lub innych składnikach majątku, które nie wynikają wprost z dostępnych dokumentów.
Dopiero porównanie wartości majątku z wysokością zobowiązań pozwala ocenić rzeczywistą sytuację spadkową i podjąć świadomą decyzję dotyczącą przyjęcia lub odrzucenia spadku.
Dlaczego nie warto zwlekać?
Największym błędem jest założenie, że brak wiedzy o długach oznacza brak problemu.
Im wcześniej zostanie ustalony majątek i zobowiązania zmarłego, tym większa szansa na podjęcie świadomej decyzji dotyczącej spadku.
W sprawach spadkowych czas ma znaczenie. Dlatego po uzyskaniu informacji o powołaniu do spadku warto jak najszybciej ustalić zarówno aktywa, jak i ewentualne długi spadkowe oraz przeanalizować możliwe rozwiązania prawne.
Warto pamiętać, że jeżeli spadkobierca nie złoży w terminie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, co do zasady dochodzi do przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Nie oznacza to jednak, że długi zmarłego znikają. Spadkobierca nadal odpowiada za długi spadkowe, jednak jego odpowiedzialność jest ograniczona do wartości stanu czynnego spadku, czyli wartości odziedziczonego majątku.
Dlatego przed upływem terminu warto ustalić nie tylko wysokość zadłużenia, ale również rzeczywistą wartość majątku pozostawionego przez zmarłego. Dopiero takie porównanie pozwala ocenić skutki przyjęcia spadku.